Damla sulama sistemleri
Damla sulama, suyu bitkinin kök bölgesine damlatıcı üzerinden düşük debiyle veren sistemdir. Doğru kurulduğunda su tüketimini yağmurlamaya göre belirgin biçimde düşürür, gübreyi sulama suyuyla birlikte kök bölgesine taşır ve yaprak ıslanmadığı için mantari hastalık baskısını azaltır. Yanlış kurulduğunda ise parselin bir ucu boğulurken diğer ucu susuz kalır.
Kime uygun
- Sıra bitkisi yetiştiren üretici: bağ, meyve bahçesi, sebze, mısır, şeker pancarı, ayçiçeği
- Sera işletmecisi ve fide üreticisi
- Hibe veya kredi ile sulama yatırımı yapacak işletme
- Su kaynağı sınırlı, kuyu debisi düşük parseller
Hangi durumda tercih edilir, hangi durumda edilmez
Tercih edilir
- Su kaynağının debisi sınırlı; eldeki suyla daha çok alan sulanmak isteniyor
- Bitki sıraya ekiliyor ve sıra arası boşluğun sulanması gereksiz
- Gübre sulama suyuyla verilecek (fertigasyon)
- Arazi eğimli veya parçalı; yağmurlamada dağılım bozuluyor
- Tuzluluk riski var; kök bölgesinde sürekli nemli hacim tutulmak isteniyor
Tercih edilmez
- Sık ekim yapılan tarla bitkilerinde bütün yüzeyin ıslanması gerekiyorsa
- Su kaynağı çok kirli ve filtrasyon yatırımı yapılmayacaksa
- Don koruma amaçlanıyorsa; bu iş yağmurlamanın işidir
- Çıplak toprakta çimlendirme sulaması yapılacaksa
Sistem bileşenleri — kaynaktan uca
01
Su kaynağı
Kuyu, gölet, kanal veya şebeke. Debi (m³/h) ve basınç ölçülmeden hiçbir seçim yapılmaz.
02
Pompa ve emiş
Dalgıç, keson kuyu dalgıcı veya santrifüj. Sistemin toplam debisi ve basma yüksekliğine göre seçilir.
03
Kontrol ünitesi
Çekvalf, küresel vana, manometre, basınç regülatörü, su saati. Sistemin ölçülebildiği tek nokta burasıdır.
04
Filtrasyon
Kum filtre, hidrosiklon, disk veya eleme filtre. Damlatıcının ömrünü belirleyen halka.
05
Gübreleme ünitesi
Venturi, gübre tankı veya dozaj pompası. Filtreden önce bağlanır ki katı kalıntı filtrede tutulsun.
06
Ana hat
PE100 veya PVC basınçlı boru. Çap, hız 1,5 m/s'yi aşmayacak şekilde seçilir.
07
Manifold
Ana hattı laterallere dağıtan hat. Vana ile bölünen her kısım bir sulama bölgesidir.
08
Lateral
Ø16 veya Ø20 damla borusu. Bitki sırası boyunca uzanır, damlatıcıları taşır.
09
Damlatıcı
Yassı boruda gömülü, yuvarlak boruda gömülü veya on-line. Sistemin çıkış noktası.
10
Hat sonu
Yıkama vanası veya körtapa. Yıkanamayan hat tıkanır.
Teknik seçim kriterleri
- Debi
- Sistem debisi bitkinin en sıcak dönemdeki günlük su ihtiyacından çıkar. Kaba kontrol için: dekardaki damlatıcı sayısı × damlatıcı debisi = bölgenin saatlik debisi. 33 cm aralıklı, 1,4 m sıra arası bir bağda dekara yaklaşık 2.200 damlatıcı düşer; 2 lt/h damlatıcıyla bu 4,4 m³/h eder. Kuyu debisi bunun altındaysa parsel bölgelere ayrılır ve sırayla sulanır.
- Basınç
- Basınç ayarsız (non-PC) damlatıcılar tasarım basıncı olan 1,0 bar civarında çalışır ve basınç düştükçe debi düşer. Hat boyunca debi farkı %10'u geçmemelidir. Eğim %2'yi aşıyorsa veya lateral uzunsa basınç ayarlı (PC) damlatıcı kullanılır; PC damlatıcılar tipik olarak 0,5-4,0 bar aralığında sabit debi verir.
- Filtrasyon
- Damla sulamada filtrasyon tercih değil zorunluluktur. Kuyu suyunda kum varsa önce hidrosiklon, ardından 120 mesh (yaklaşık 130 mikron) disk veya eleme filtre kullanılır. Gölet, kanal ve dere suyunda organik yük ve alg olduğu için kum filtre şarttır; disk filtre kum filtrenin arkasına emniyet filtresi olarak konur. Filtre kapasitesi sistem debisinin en az 1,2 katı seçilir.
- Lateral çapı ve uzunluğu
- Ø16 lateral tek yıllık bitkilerde 6-8 mil et kalınlığıyla, çok yıllık bahçelerde 1,0 mm ve üzeri yuvarlak boruyla kullanılır. Ø16 lateralde 2 lt/h ve 33 cm aralık için düz arazide pratik uzunluk sınırı 110-150 m bandındadır; aralık sıklaştıkça, debi büyüdükçe ve eğim yukarı yönlü oldukça bu sınır kısalır. Sınır aşılırsa hattın sonundaki bitki gözle görülür biçimde az su alır. Uzun parselde çözüm manifoldu ortadan besleyip laterali iki yöne açmaktır.
- Damlatıcı aralığı
- Aralık toprağın ıslanma davranışına göre seçilir. Kumlu toprakta su aşağı gider, yana yayılmaz: 20-30 cm. Tınlı toprakta 33-40 cm. Killi toprakta yanal yayılım fazladır: 40-50 cm. Bitki sırası seyrekse (bağ, ceviz, elma) aralık yerine ağaç başına damlatıcı sayısı ile hesap yapılır.
Maliyeti ne belirler
Damla sulamada dekar maliyetini belirleyen tek kalem lateral borusu değildir. Aşağıdaki tablo, tipik bir açık arazi kurulumunda toplam malzeme bedelinin nasıl dağıldığını gösterir. Oranlar sistem büyüklüğüne ve su kaynağına göre değişir; kuyu ve pompa yatırımı gerekiyorsa tablonun dışında ayrı bir kalemdir.
| Kalem | Payı | Neyin etkilediği |
|---|---|---|
| Lateral (damla borusu) | %30-45 | Sıra arası daraldıkça dekara düşen metre artar. Et kalınlığı 6 milden 12 mile çıkınca bu kalem belirgin büyür. |
| Filtrasyon ünitesi | %15-25 | Kuyu suyunda disk filtre yeterken gölet suyunda kum filtre gerekir; kalem ikiye katlanabilir. |
| Ana hat ve manifold | %15-25 | Parselin pompaya uzaklığı ve çap seçimi belirler. Uzun mesafede çap büyütmek zorunludur. |
| Vana, kontrol, ölçüm | %8-12 | Bölge sayısı arttıkça vana ve bağlantı sayısı artar. |
| Ek parça ve bağlantı | %8-12 | Başlangıç aparatı, körtapa, nipel, kelepçe. Parsel ne kadar parçalıysa o kadar yüksek. |
| Gübreleme ünitesi | %3-8 | Venturi en ekonomik, dozaj pompası en kontrollü çözümdür. |
Dekar başına tutar için parselinizin bilgisi gerekir
Genel bir rakam vermek yanıltıcı olur: aynı büyüklükteki iki parselin maliyeti, su kaynağı ve sıra arası mesafeye bağlı olarak birbirinin katı olabilir. Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; kalem kalem metrajlı teklifi çıkaralım.
Sahada sık yapılan hatalar
Filtreden kaçmak
Sahada en pahalı hata budur. Filtresiz veya kapasitesi küçük filtreyle kurulan sistemde damlatıcılar bir sezon içinde tıkanır. Tıkanan damlatıcı temizlenmez; lateral değişir. Filtreden kısılan tutar, iki yıl içinde lateral yenilemesi olarak geri gelir.
Lateral uzunluğunu hesaplamadan çekmek
Parselin boyu ne ise laterali o boyda çekmek yaygın bir alışkanlıktır. 200 m'lik bir Ø16 lateralde hattın sonundaki damlatıcı, başındakinin belirgin biçimde altında debi verir. Sonuç, parselin bir ucunda sararma, diğer ucunda fazla sulamadır.
Ana hat çapını küçük seçmek
Ana hatta su hızı 1,5 m/s'yi aştığında sürtünme kaybı hızla büyür. Bir çap küçük seçerek kazanılan malzeme farkı, pompanın ömrü boyunca harcayacağı fazla elektrikle kat kat geri ödenir.
Gübre ünitesini filtreden sonra bağlamak
Gübre çözünmeden veya içinde katı kalıntı varken sisteme girerse ve filtre arkada kalırsa, kalıntı doğrudan damlatıcıya gider. Gübreleme ünitesi her zaman filtrenin önüne bağlanır.
Hat sonlarını kapatıp unutmak
Lateral ve manifold uçları sezon başında ve sezon sonunda yıkanmalıdır. Yıkanmayan hatta biriken çamur ve kireç, damlatıcıyı içeriden tıkar. Hat sonuna körtapa yerine yıkama vanası konması bu işi kolaylaştırır.
Basınç regülatörü ve manometre koymamak
Basıncı ölçmeyen üretici sistemi yönetemez. Manometresiz sistemde filtre tıkanması ancak bitki sararınca fark edilir. Filtre giriş ve çıkışına iki manometre koymak, tıkanmayı basınç farkından anında gösterir.
BoruTem ne yapıyor
- Parselin ölçüsü, bitki deseni, sıra arası ve su kaynağı bilgisiyle sistem kurgusunu çıkarıyoruz
- Damlatıcı debisi ve aralığını toprak yapısına göre seçiyoruz, lateral uzunluk sınırını kontrol ediyoruz
- Su kaynağının cinsine göre filtrasyon ünitesini boyutlandırıyoruz
- Kalem kalem metrajlı malzeme listesi ve teklif hazırlıyoruz
- Hibe veya kredi dosyası varsa proforma faturayı şartname formatında düzenliyoruz
- Kendi aracımızla parsele teslim ediyoruz
Sık sorulan sorular
Damla sulama için kuyu debim yeterli mi?
Parselin tamamını aynı anda sulamak zorunda değilsiniz. Kuyu debisi düşükse alan bölgelere ayrılır ve bölgeler sırayla sulanır. Karar için kuyunun m³/h cinsinden debisi, parsel alanı ve bitki deseni gerekir; bu üçüyle arayın, hesabı birlikte çıkaralım.
Yassı damla borusu mu, yuvarlak damla borusu mu?
Tek yıllık bitkilerde (sebze, mısır, pancar) sezon sonunda toplanan 6-8 mil yassı boru kullanılır. Bağ, meyve bahçesi ve ceviz gibi çok yıllık dikimlerde hat yıllarca yerinde kalacağı için 1,0 mm ve üzeri et kalınlığında yuvarlak damla borusu tercih edilir.
Basınç ayarlı damlatıcıya ihtiyacım var mı?
Araziniz %2'den fazla eğimliyse, lateral hatlarınız uzunsa veya bahçenizde kot farkı varsa basınç ayarlı damlatıcı gerekir. Düz arazide ve kısa laterallerde basınç ayarsız damlatıcı yeterli sonuç verir.
Damla sulama hibe kapsamında mı?
Bireysel sulama sistemleri hibe programları ve IPARD kapsamında damla sulama ekipmanı destek konusu olabilmektedir. Kapsam, oran ve üst limitler her çağrıda değiştiği için başvurudan önce güncel çağrı metnini esas alın. Proforma faturayı aynı gün hazırlıyoruz.
Sistemi siz mi kuruyorsunuz?
Malzeme tedariki, metraj ve projelendirme tarafını yapıyoruz. Montaj ve devreye alma için ayrıntılar montaj sayfamızda; parselin durumuna göre konuşmak için arayın.
Parselinize göre teklif çıkaralım
Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; sistemi kurgulayıp kalem kalem metrajlı teklifi hazırlayalım.