Yağmurlama sulama sistemleri
Yağmurlama, suyu sprink başlıklarıyla havadan dağıtarak yüzeyin tamamını ıslatan sistemdir. Sık ekilen tarla bitkilerinde damla sulamanın ekonomik olmadığı yerde ilk tercihtir. Sistemin başarısı tek bir şeye bağlıdır: başlıkların birbirine göre yerleşimi ve çalışma basıncı.
Kime uygun
- Buğday, arpa, yonca, çayır-mera ve silajlık mısır üreticisi
- Şeker pancarı ve patates gibi sık ekim yapılan tarla bitkileri
- Don koruma ve çimlendirme sulaması yapması gereken işletmeler
- Taşınabilir sistem isteyen, parselleri dağınık üreticiler
Hangi durumda tercih edilir, hangi durumda edilmez
Tercih edilir
- Bitki sıraya değil serpme veya sık ekiliyor
- Yüzeyin tamamının ıslanması isteniyor (çimlendirme, don koruma)
- Sistem sezon içinde parselden parsele taşınacak
- Toprak yüzeyi kabuk bağlıyor ve yumuşatılması gerekiyor
Tercih edilmez
- Bölgede sürekli ve kuvvetli rüzgâr var; dağılım düzgünlüğü bozulur
- Su çok kısıtlı; buharlaşma kaybı kabul edilemez
- Bitki yaprak hastalığına duyarlı ve yaprağın ıslanması istenmiyor
- Su tuzlu; yaprakta yanma riski var
Sistem bileşenleri — kaynaktan uca
01
Su kaynağı ve pompa
Yağmurlama, damla sulamaya göre belirgin biçimde yüksek basınç ister. Pompa seçimi sistemin en kritik kararıdır.
02
Motopomp rekoru ve emiş
Alüminyum veya demir rekor, çekvalf, emiş süzgeci.
03
Ana hat
PE100 veya mandallı yağmurlama borusu. Ø75, Ø90, Ø110, Ø125 çaplarında, 5 ve 6 metre boylarda, 8 ve 10 atü.
04
Abot ve bağlantı
Abot takımı, istavroz, erkek ve dişi başlık, hat vanası, conta ve mandal.
05
Lateral hatlar
Mandallı boru ile hızlı kurulup sökülebilen taşınabilir hatlar.
06
Sprink başlıkları
Tam daire veya sektörel çalışan başlıklar. Meme çapı debiyi, basınç atış mesafesini belirler.
07
Vantuz ve tahliye
Hat başında ve yüksek noktalarda hava purjörü; sezon sonunda hattın boşaltılması için tahliye noktası.
Teknik seçim kriterleri
- Basınç
- Sprink başlığı etiketinde yazan çalışma basıncı, başlığın girişinde ölçülmesi gereken değerdir; pompa çıkışındaki değer değildir. Tarla tipi başlıklar çoğunlukla 3-4 bar aralığında çalışır. Basınç düşerse damlacık irileşir, su başlığın dibine düşer; basınç yükselirse su fazla ufalanır ve rüzgârla dağılır. İki durumda da dağılım düzgünlüğü bozulur.
- Başlık aralığı ve örtüşme
- Komşu başlıkların ıslattığı daireler örtüşmek zorundadır. Pratikte başlık aralığı, ıslatma çapının %60-65'i olacak şekilde seçilir. Örtüşme yoksa başlıklar arasında kuru şeritler kalır. Rüzgârlı bölgede aralık daha da daraltılır; rüzgâr yönüne dik hatlar tercih edilir.
- Yağış şiddeti ve toprak
- Sistemin saatte verdiği su yüksekliği (mm/h), toprağın su alma hızını aşmamalıdır. Aştığında su yüzeyde birikir ve akar; hem israf olur hem erozyon başlar. Ağır killi topraklarda düşük debili meme ve geniş aralık, kumlu topraklarda daha yüksek debi kullanılabilir.
- Boru çapı ve kayıp
- Mandallı yağmurlama borusunda çap seçimi hattın uzunluğuna ve taşınan debiye göre yapılır. Hat boyunca basınç kaybı, ilk ve son başlık arasındaki debi farkını %10'un altında tutacak şekilde sınırlanır. Uzun hatlarda çap büyütmek veya hattı ortadan beslemek gerekir.
- Rüzgâr
- Yağmurlamanın en büyük düşmanı rüzgârdır. Rüzgâr hızı arttıkça dağılım düzgünlüğü düşer ve buharlaşma kaybı büyür. Sulamanın sabah erken veya akşam yapılması, rüzgârın en düşük olduğu saatlerin seçilmesi pratik çözümdür.
Maliyeti ne belirler
Yağmurlamada malzeme maliyetinin ağırlığı boru ve bağlantı tarafındadır. Damla sulamanın aksine sarf niteliğinde bir lateral yoktur; sistem doğru kullanıldığında yıllarca taşınarak kullanılır. Aşağıdaki dağılım taşınabilir mandallı bir kurulum içindir.
| Kalem | Payı | Neyin etkilediği |
|---|---|---|
| Mandallı boru | %45-60 | Çap ve atü sınıfı belirleyicidir. Ø110 ve 10 atü sınıfına çıkıldığında kalem hızla büyür. |
| Sprink başlıkları | %10-18 | Başlık aralığı daraldıkça dekara düşen başlık sayısı artar. |
| Abot, istavroz ve bağlantı | %10-15 | Hat sayısı ve parselin şekli belirler. |
| Vana ve kontrol | %5-10 | Hat vanası, vantuz, manometre. |
| Motopomp rekoru ve emiş grubu | %5-10 | Alüminyum rekor demire göre hafif, taşınabilir sistemde tercih sebebidir. |
| Conta, mandal ve sarf | %3-6 | Sezon başında değişmesi gereken kalemdir; yedeksiz kurulum yapılmaz. |
Dekar başına tutar için parselinizin bilgisi gerekir
Genel bir rakam vermek yanıltıcı olur: aynı büyüklükteki iki parselin maliyeti, su kaynağı ve sıra arası mesafeye bağlı olarak birbirinin katı olabilir. Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; kalem kalem metrajlı teklifi çıkaralım.
Sahada sık yapılan hatalar
Başlık aralığını atış mesafesine eşitlemek
Başlığın 18 m attığını görüp hatları 18 m aralıkla kurmak sahada çok yaygındır. Bu durumda daireler ancak teğet geçer ve aralarda kuru üçgenler kalır. Aralık, ıslatma çapının %60-65'i olmalıdır.
Basıncı pompa çıkışından okumak
Pompa çıkışındaki 5 bar, hattın sonundaki başlıkta 2,5 bar olabilir. Ölçüm noktası başlık girişidir. Hattın en uzak noktasına bir manometre bağlanmadan sistem devreye alınmamalıdır.
Vantuz koymamak
Hava purjörü olmayan hatta, sulama bitip su çekildiğinde vakum oluşur ve boru içe çöker. Hat başına ve topografyanın yüksek noktalarına vantuz konur.
Contayı sezon başında kontrol etmemek
Mandallı sistemde kaçakların neredeyse tamamı yıpranmış contadan gelir. Görünürde küçük olan bu kaçaklar hat boyunca toplandığında sondaki başlığın basıncını düşürür.
Rüzgârlı saatte sulamak
Öğle saatlerinde, rüzgâr kuvvetliyken yapılan sulamada suyun bir kısmı hedefe hiç ulaşmaz. Aynı sistem sabah erken saatte belirgin biçimde daha düzgün dağılım verir.
Sezon sonunda hattı boşaltmamak
İçinde su kalan boru kışın donarak çatlar. Sezon sonunda hatlar tahliye edilir, başlıklar sökülüp temizlenir ve kapalı ortamda saklanır.
BoruTem ne yapıyor
- Parsel ölçüsü ve bitki desenine göre hat düzeni ve başlık aralığını çıkarıyoruz
- Sprink debisi, meme çapı ve çalışma basıncını birlikte seçiyoruz
- Boru çapını hat uzunluğuna göre belirliyoruz, atü sınıfını sisteme göre öneriyoruz
- Kalem kalem metrajlı malzeme listesi ve teklif hazırlıyoruz
- Yiv açma aparatı ve başlık kaynatma makinesi dahil saha ekipmanını tedarik ediyoruz
- Kendi aracımızla parsele teslim ediyoruz
Sık sorulan sorular
Yağmurlama mı damla sulama mı daha uygun?
Bitki deseni belirler. Sıraya ekilen bitkilerde (bağ, bahçe, sebze, pancar) damla sulama daha az su ile daha iyi sonuç verir. Serpme veya sık ekilen bitkilerde (buğday, yonca, çayır) yağmurlama hem daha ekonomik hem de işletmesi kolaydır.
8 atü mü 10 atü mü boru almalıyım?
Hattın çalışma basıncı ve uzunluğu belirler. Kısa hatlarda ve düşük basınçlı sistemlerde 8 atü yeterlidir. Uzun hatlarda, eğimli arazide veya yüksek basınçlı başlık kullanılan sistemlerde 10 atü sınıfı tercih edilir. Parselinizin bilgisiyle arayın.
Sistemi kaç dekara kurabilirim?
Belirleyici olan alan değil, su kaynağının debisidir. Aynı anda çalışacak başlık sayısı kuyu veya pompa debisiyle sınırlıdır; alan bu kapasiteye göre bölgelere ayrılıp sırayla sulanır.
Yağmurlama sistemi hibe kapsamında mı?
Bireysel sulama sistemleri destek programlarında yağmurlama sistemleri kapsama girebilmektedir. Kapsam ve oranlar çağrıdan çağrıya değiştiği için güncel çağrı metnini esas alın; proforma faturayı aynı gün hazırlıyoruz.
Parselinize göre teklif çıkaralım
Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; sistemi kurgulayıp kalem kalem metrajlı teklifi hazırlayalım.