Teknik ve hesap
Ana hat boru çapı hesabı
Sulama ana hattında hangi çapta boru kullanmalıyım?
Kısa cevap
Çap, taşınacak debiye ve boru içindeki su hızına göre seçilir. Kabul edilen tasarım kuralı, ana hatta su hızının saniyede bir buçuk metreyi aşmamasıdır. Debi ve hız bilindiğinde gereken iç çap doğrudan hesaplanır; ardından bu değerin üstündeki standart boru seçilir.
Neden su hızı sınırlanır
Boru içindeki su hızı arttıkça sürtünme kaybı hızla büyür. Bir çap küçük seçerek kazanılan malzeme farkı, pompanın ömrü boyunca harcayacağı fazla elektrikle kat kat geri ödenir.
Yüksek hız ayrıca su darbesi (koç darbesi) riskini artırır: vana ani kapatıldığında oluşan basınç dalgası, hattı ve bağlantıları zorlar.
Çap formülü
Gereken iç çap
D = √( 4 × Q ÷ (π × V) )
- D: gereken iç çap (metre)
- Q: debi (m³/saniye) — m³/h değerini 3600'e bölerek çevirin
- V: hedeflenen su hızı (m/s) — ana hatta 1,5 m/s
- π: 3,14
Örnek hesap: 10 m³/h debi
Burada kritik bir ayrıntı var: PE borular DIŞ çapla adlandırılır. Ø50 PN10 bir borunun iç çapı yaklaşık 44 mm'dir ve bu hesabın altında kalır. Ø63 PN10 borunun iç çapı ise yaklaşık 55 mm'dir; gereken 48,6 mm'nin üzerinde olduğu için bu hesapta Ø63 seçilir.
Aynı dış çapta PN sınıfı yükseldikçe et kalınlığı artar ve iç çap küçülür. PN16 bir Ø63 boru, PN10 olandan daha dar iç kesite sahiptir.
- Debiyi çevirin: 10 ÷ 3600 = 0,00278 m³/s
- Kesit alanını bulun: 0,00278 ÷ 1,5 = 0,00185 m²
- Çapı bulun: D = √(4 × 0,00185 ÷ 3,14) = √0,00236 = 0,0486 m
- Metreyi milimetreye çevirin: 48,6 mm gereken İÇ çaptır
Debiye göre pratik çap seçimi
| Debi (m³/h) | Gereken iç çap | Uygun PE100 çapı |
|---|---|---|
| 5 | ≈ 34 mm | Ø40 - Ø50 |
| 10 | ≈ 49 mm | Ø63 |
| 15 | ≈ 59 mm | Ø75 |
| 25 | ≈ 77 mm | Ø90 - Ø110 |
| 40 | ≈ 97 mm | Ø110 - Ø125 |
| 60 | ≈ 119 mm | Ø140 - Ø160 |
Tablo yön göstericidir. Kesin seçim, hattın uzunluğu ve toplam basınç kaybı hesaplandıktan sonra yapılır; uzun hatlarda bir üst çap gerekebilir.
Büyüme payı
Bugün 20 dekara kurulacak sistemin ana hattı, beş yıl sonra 30 dekarı besleyecekse ana hat bugünden ona göre seçilir. Sonradan ana hat değiştirmek, kazının tekrarı ve hattın yeniden döşenmesi demektir; baştan bir çap büyük almaktan çok daha pahalıdır.
Sahada karşılaşılan hata
Ana hat çapını malzemeden kısmak için küçük seçmek
Ana hatta bir çap küçük seçmek, ilk faturada görünür bir tasarruf yaratır. Ancak su hızı 1,5 m/s'yi aştığında sürtünme kaybı hızla büyür ve pompa bu kaybı yenmek için sürekli daha fazla enerji harcar. Sistemin işletme ömrü boyunca ödenen fazla elektrik, baştaki malzeme farkını kat kat aşar.
Hangi ürünle çözülür
Sık sorulan sorular
Ana hatta su hızı ne kadar olmalı?
Yaygın uygulamada 1,5-2 m/s aşılmaz. Bu sınırın üzerinde sürtünme kaybı hızla büyür, enerji gideri artar ve vana kapanmalarında oluşan basınç darbesi tehlikeli hâle gelir. Hesapta çap, hızı bu aralıkta tutacak biçimde seçilir.
Çapı büyütmek her zaman iyi midir?
Hayır. Çap büyüdükçe kayıp azalır ama malzeme bedeli hızla artar. Kayıp kabul edilebilir sınırın altına indikten sonra bir üst çapa çıkmak, hattın çalışmasını iyileştirmeden yalnızca maliyet ekler. Doğru çap, kaybı sınırın altına indiren en küçük çaptır.
Kot farkı hesaba nasıl girer?
Yukarı doğru her 10 metre kot, yaklaşık 1 bar ek basınç ister ve sürtünme kaybının üzerine eklenir. Aşağı eğimde ise kot lehinize çalışır, kaybın bir kısmını karşılar. Eğimli arazide kot farkı hesaba katılmadan seçilen çap, hattın sonunda basıncı bitirir.
Son güncelleme: 4 Eylül 2026
Kendi parseliniz için hesaplayalım
Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; metrajlı teklifi çıkaralım.