Teknik ve hesap
Lateral boru maksimum uzunluğu nasıl belirlenir
Damla sulamada lateral hattını ne kadar uzun çekebilirim? Sınırı ne belirler?
Kısa cevap
Sınırı parselin boyu değil, hat boyunca oluşan basınç kaybı belirler. Kural şudur: bir hattın başındaki ve sonundaki damlatıcı debisi arasındaki fark yüzde onu geçmemelidir. Basınç ayarsız damlatıcıda bu, yaklaşık yüzde yirmilik bir basınç farkına karşılık gelir.
Neden bir sınır var
Su lateral hattı boyunca ilerlerken sürtünme nedeniyle basınç kaybeder. Basınç ayarsız damlatıcıda debi basınca bağlı olduğu için, hattın sonundaki damlatıcı baştakinden daha az su verir. Parselin bir ucunda sararma, diğer ucunda fazla sulama bu yüzden görülür.
Kabul edilen tasarım kuralı, bir sulama bölgesindeki en yüksek ve en düşük damlatıcı debisi arasındaki farkın %10'u geçmemesidir.
Debi farkı ile basınç farkı ilişkisi
Bu bağıntı pratik bir sonuç doğurur: debi karekökle değiştiği için, %10'luk bir debi farkı yaklaşık %20'lik bir basınç farkına karşılık gelir. Yani hattın başında 1,0 bar varsa, sonunda 0,8 barın altına düşmemelidir.
Basınç ayarlı (PC) damlatıcılarda bu bağıntı geçerli değildir; PC damlatıcı kendi çalışma bandı içinde sabit debi verir ve lateral uzunluğu belirgin biçimde artırılabilir.
Türbülanslı akışlı damlatıcılarda
q = k × h^0,5
- q: damlatıcı debisi
- h: damlatıcı girişindeki basınç
- k: damlatıcıya özgü katsayı
Pratik sınırlar
| Çap | Damlatıcı aralığı | Damlatıcı debisi | Pratik uzunluk bandı |
|---|---|---|---|
| Ø16 | 20 cm | 1,6 lt/h | 80 - 110 m |
| Ø16 | 33 cm | 2,0 lt/h | 110 - 150 m |
| Ø16 | 50 cm | 2,0 lt/h | 150 - 200 m |
| Ø20 | 33 cm | 2,0 lt/h | 180 - 240 m |
| Ø20 | 50 cm | 2,0 lt/h | 230 - 300 m |
Bu bantlar kaba yön göstericidir; kesin değer damlatıcının kendi hidrolik özelliklerine, borunun iç çapına ve arazinin eğimine göre değişir. Kritik projelerde hesap yapılır.
Eğimin etkisi
- Aşağı yönlü eğim: yerçekimi basınç kaybını kısmen karşılar, hat uzatılabilir
- Yukarı yönlü eğim: sürtünme kaybına kot kaybı eklenir, hat belirgin biçimde kısalır
- Her 10 metre kot farkı yaklaşık 1 bar basınç değişimi demektir
- Eğim %2'yi aşıyorsa basınç ayarlı damlatıcı kullanılır
Sınır aşılıyorsa ne yapılır
Bu dört çözüm arasında en ekonomik olanı çoğu zaman birincisidir: manifoldun konumunu değiştirmek malzeme maliyeti doğurmaz, yalnızca planlama gerektirir.
- Manifoldu parselin ortasına alıp laterali iki yöne açın: her kol yarı uzunlukta olur
- Lateral çapını büyütün: Ø16 yerine Ø20
- Damlatıcı aralığını seyreltin (toprak yapısı izin veriyorsa)
- Basınç ayarlı (PC) damlatıcıya geçin
Sahada karşılaşılan hata
Parselin boyu kadar lateral çekmek
Sahada en yaygın hata, parselin boyu ne ise laterali o boyda çekmektir. 200 metrelik bir Ø16 lateralde hattın sonundaki damlatıcı, başındakinin belirgin biçimde altında debi verir. Sonuç gözle görülür: hattın başındaki bitkiler koyu yeşil, sonundakiler sararmış olur. Çözüm çoğu zaman malzeme değiştirmek değil, manifoldu ortadan beslemektir.
Hangi ürünle çözülür
Sık sorulan sorular
Lateral uzunluğu neden sınırlı?
Su hat boyunca ilerledikçe basınç düşer, basınç düştükçe damlatıcı debisi azalır. Yaygın kabul, hattın başındaki ve sonundaki damlatıcı debisi arasındaki farkın yüzde onu aşmamasıdır. Bu sınır aşıldığında parselin sonu, başı kadar su almaz.
Hattı ortadan beslersem ne kazanırım?
Aynı boru ile yaklaşık iki kat uzunluğa çıkabilirsiniz. Manifold hattın ortasına getirildiğinde iki kol oluşur ve her kol yarım uzunlukta çalışır; basınç kaybı da o oranda azalır. Uzun parsellerde çapı büyütmeden önce denenecek ilk çözüm budur.
Eğimli arazide uzunluk değişir mi?
Değişir. Aşağı doğru eğimde kot kazancı sürtünme kaybının bir kısmını karşılar ve hat uzatılabilir. Yukarı eğimde tersi olur, hat kısalır. Eğim yüzde birkaçı geçtiğinde hesap düz arazi kabulüyle yapılmamalıdır.
Son güncelleme: 4 Eylül 2026
Kendi parseliniz için hesaplayalım
Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; metrajlı teklifi çıkaralım.