Teknik ve hesap
Kuyu debisi nasıl ölçülür: varil yöntemi ve doğru değer
Kuyumun ya da su kaynağımın debisini nasıl ölçerim; sulama hesabında hangi değeri kullanmalıyım?
Kısa cevap
Debi, belli bir sürede gelen su miktarıdır: hacmi bilinen bir kabın dolma süresi ölçülür ve hacim süreye bölünür. 200 litrelik varil 40 saniyede doluyorsa debi 5 lt/s, yani 18 m³/h'tir. Sulama hesabına girecek değer, pompa saatlerce çalışıp kuyudaki su seviyesi sabitlendikten sonra ölçülen debidir.
Birimler ve çevirme
Kuyu debisi çoğu zaman lt/s ile söylenir, sulama hesabı ise m³/h ile yapılır. Damlatıcı debisi lt/h, pompa etiketi bazen lt/dk yazar. Hesaba başlamadan önce hepsi aynı birime çevrilir.
Debi birimleri
1 lt/s = 3,6 m³/h = 60 lt/dk
- lt/s'den m³/h'e: 3,6 ile çarpılır.
- m³/h'ten lt/s'ye: 3,6'ya bölünür.
- lt/h'ten m³/h'e: 1000'e bölünür.
Varil yöntemi
Debiyi ölçmenin en güvenilir sahadaki yolu, suyu hacmi bilinen bir kaba doldurup süreyi tutmaktır. Kova, varil ya da hacmi bilinen bir depo bu iş için yeterlidir.
Debi
Debi (lt/s) = kabın hacmi (lt) ÷ dolma süresi (s)
- Sonuç 3,6 ile çarpılarak m³/h'e çevrilir.
Ölçüm adımları
- Hacmi bilinen bir kap seçilir. Kap, dolma süresi birkaç saniyeye inmeyecek kadar büyük olmalıdır; çok kısa sürede dolan kapta kronometrenin bir saniyelik hatası sonucu büyük ölçüde değiştirir.
- Su, kaba serbestçe akacak şekilde verilir. Ölçüm, sulama sırasında suyun alınacağı noktadan, hat bağlanmadan önce yapılır.
- Dolma süresi kronometreyle ölçülür. Ölçüm üç kez tekrarlanır ve ortalaması alınır.
- Örnek: 200 litrelik varil 40 saniyede doluyor. Debi 200 ÷ 40 = 5 lt/s; m³/h olarak 5 × 3,6 = 18 m³/h.
Kuyuda debi neden zamanla düşer
Pompa çalışmaya başladığında önce kuyunun içinde birikmiş su çekilir. Bu yüzden ilk dakikalarda ölçülen debi yüksek çıkar. Su çekildikçe kuyudaki seviye iner; pompa suyu daha derinden basmak zorunda kalır ve verdiği su azalır. Bir süre sonra kuyuya akan su ile pompanın çektiği su dengelenir, seviye sabitlenir. Bu seviyeye dinamik seviye denir.
Sulama hesabına girecek debi, dinamik seviye oturduktan sonra ölçülen debidir. Pratikte pompa saatlerce çalıştırılır, su seviyesi ve debi aralıklarla ölçülür; ikisi de değişmez hâle geldiğinde son değer kullanılır. Statik seviye (pompa durukken) ve dinamik seviye, kuyuya sarkıtılan bir şerit metre ya da seviye sondasıyla okunur.
Kuyu açılırken pompaj testi yapıldıysa raporundaki debi ve dinamik seviye ilk başvuru kaynağıdır. Kuyunun verimi yıllar içinde değişebileceği için bu değer bir ölçümle teyit edilir.
Dinamik seviye pompa seçiminde de kullanılır: basma yüksekliği hesabında suyun kaldırılacağı derinlik statik değil, dinamik seviyedir.
Debi sulama hesabına nasıl girer
Kaynak debisi, aynı anda kaç dekarın sulanabileceğini belirler. Metraj rehberindeki örnek parselde (1,4 m sıra arası, 33 cm damlatıcı aralığı, 2 lt/h damlatıcı) bir dekarın debisi 4,33 m³/h'tir. 18 m³/h veren bir kuyu bu parselde aynı anda 18 ÷ 4,33 ≈ 4,2 dekar sular.
20 dekarlık bir parsel bu durumda 5 bölgeye ayrılır ve bölgeler sırayla sulanır. Debi yanlış ölçülürse bölge sayısı da yanlış çıkar: fazla ölçülen debiyle kurulan sistemde her bölge kaynağın veremeyeceği suyu ister, hat sonundaki damlatıcılar basınçsız kalır.
Hesaplama araçlarının hepsi kaynak debisini giriş olarak ister. Ölçtüğünüz değeri m³/h olarak yazın.
Kuyu dışındaki kaynaklar
- Şebeke ya da hidrant: ölçüm aynı varil yöntemiyle, sulama saatinde yapılır. Şebekede basınç gün içinde değiştiği için debi de değişir; en düşük değer esas alınır.
- Kanal, dere ve gölet: suyu motopomp ya da santrifüj pompa çeker. Kaynağın kendisi genellikle yeterlidir; sınırı pompanın debisi ve emme yüksekliği koyar. Pompanın çıkışında varil yöntemiyle ölçülür.
- Depo ya da havuzdan sulama: kuyu debisi düşükse su gece depoda biriktirilip gündüz daha yüksek debiyle verilebilir. Bu durumda hesap kuyu debisiyle değil, depodan basan pompanın debisi ve deponun hacmiyle yapılır.
Sahada karşılaşılan hata
Pompa etiketindeki debiyi kuyu debisi sanmak
Dalgıç pompanın etiketinde yazan debi, belirli bir basma yüksekliğindeki değerdir; kuyunun verebileceği suyu söylemez. Etikete bakılarak kurulan sistemde kuyu o suyu vermediğinde pompa susuz çalışır ya da su seviyesi pompaya kadar iner. Sahadaki görüntü tanıdıktır: ilk yarım saat her şey yolunda, sonra basınç düşer, hat sonundaki damlatıcılar kurur. Sistem kuyunun ölçülmüş debisine göre bölgelenir, pompa da o debiye göre seçilir.
Hangi ürünle çözülür
Sık sorulan sorular
1 lt/s kaç m³/h eder?
1 lt/s, 3,6 m³/h'e eşittir. lt/s cinsinden debi 3,6 ile çarpılarak m³/h'e çevrilir; 5 lt/s veren bir kuyu 18 m³/h verir.
Kuyu debisi ne kadar süre ölçülmeli?
Kuyudaki su seviyesi sabitlenene kadar. İlk dakikalarda ölçülen debi kuyuda birikmiş suyu da içerdiği için yüksek çıkar; pompa saatlerce çalıştırılır ve seviye ile debi değişmez hâle geldiğinde son değer kullanılır.
Kuyu debisi düşükse damla sulama kurulur mu?
Kurulur. Düşük debi, parselin daha çok bölgeye ayrılması ve toplam sulama süresinin uzaması demektir. Debi çok düşükse su depoda biriktirilip daha yüksek debiyle verilebilir.
Pompa etiketindeki debi neden tutmuyor?
Etiketteki debi belirli bir basma yüksekliğinde geçerlidir. Kuyudaki dinamik seviye, kot farkı ve hat kayıpları basma yüksekliğini artırdıkça pompanın verdiği su azalır. Ayrıca kuyu, pompanın çekebileceğinden az su veriyor olabilir.
Son güncelleme: 31 Ekim 2026
Kendi parseliniz için hesaplayalım
Alan, bitki, sıra arası, toprak yapısı, kot farkı ve su kaynağının debisiyle arayın; metrajlı teklifi çıkaralım.